“Water als inspiratiebron voor innovatie”

‘Water als strategische verbinder van de Delta’. Zo luidde 23 mei jl. het thema van de elfde Ravelijnlezing in schouwburg De Maagd in Bergen op Zoom. Aan elkaar gepraat door NOS-journaliste Susanne de Kroon, muzikaal begeleid door band 4-Toons. Stichting Ravelijnlezing koos een verrassend veelzijdig thema, zo blijkt. Met historische wortels.

Vanuit de ruimte gezien is Nederland één grote delta. “Je ziet dan duidelijk hoe de Maas, de Rijn, de Schelde en de Eems ons omarmen”, neemt de pasbenoemde Deltacommissaris Peter Glas zijn gehoor mee in hogere sferen. “Alles is water of uit water voortgekomen” spreekt hij de inmiddels vrijwel vergeten Griekse filosoof Thales van Milete na.

Rijksbouwmeester Floris Alkemade: “Kijk naar oude kaarten van Brabant en je ziet dat steden en dorpen watergerelateerd zijn ontstaan. Mensen verenigden zich op hoger gelegen plekken langs de rivieren”.

Burgemeester Frank Petter van Bergen op Zoom weet er alles van. “Bergen op Zoom leeft met het gezicht naar het water. In de middeleeuwen had onze stad aan ’t Scheld een economische bloei te danken, die groter was dan die van Antwerpen.”

Lieselotte Kruf van AB InBev beaamt de antieke wijsheid van Glas volmondig. “Zonder water geen bier”, weet de 33-jarige Bergen op Zoomse directeur van de Dommelsch en Hertog Jan brouwerijen. Haar bedrijven zijn trouwens bewust zuinig met het zuivere water uit een bron onder het bedrijf. “We dringen het watergebruik van iets meer dan 3 liter bij de productie van 1 liter bier in 2025 terug naar 1,7 liter water.”

Op het provinciehuis in Den Bosch zijn ze doordrongen van nut en noodzaak van aandacht voor water in ruimtelijke beheers- en ontwikkelingsplannen. “Naast groen ook blauw”, zegt Wim van de Donk, de Brabantse commissaris van de Koning. De provincie en de gemeente Bergen op Zoom zijn de belangrijkste partners van initiatiefnemer/organisator Stichting Ravelijnlezing. Om overheden, onderwijs en ondernemers uit Zuidwest-Nederland bij elkaar te brengen rond urgente thema’s.

Water is er zo één. Nederlanders kennen de bedreigingen van water. Vanuit de zee (de watersnoodramp van 1953), vanuit de rivieren (evacuatie in de Betuwe, medio jaren ‘90, door de klimaatverandering (stijgende zeespiegel) en vanuit de lucht (hoosbuien).

De risico’s daarop zijn deels al beteugeld. Via de Deltawerken (dijkverhoging en dammen) en het project Ruimte voor de Rivieren (herstel uitwaarden en aanleg van waterbergingen). Maar vanwege de klimaatveranderingen ligt er nog een flinke opgave: hoe hier achter de dijken het hoofd boven water houden. “De klimaatveranderingen dringen tot straat en wijk ieders leefwereld binnen.”

Deltacommissaris Peter Glas, die in zijn eigen woorden ‘al 36 jaar langs de waterkant zwerft’, neemt in de bestrijding daarin het voortouw. “Om te anticiperen op wat gedaan moet worden, in plaats van achteraf te repareren waar het fout ging.” Nodig zijn maatregelen voor de waterveiligheid (tegen overstromingen), de klimaatrobuustheid (tegen de gevolgen van extreem weer) en voor het veiligstellen van voldoende zoet water.

Zo speelt in de Zuidwestelijke Delta al decennia de discussie over de verzilting van het Volkerak/Zoommeer. Blauwalg plaagt daar op warme dagen de waterkwaliteit, het toerisme en de recreatie. Verzilting lijkt de oplossing. Maar dat tast de beschikbaarheid van voldoende zoet water aan voor de boeren in West-Brabant en op Tholen, de natuur en de bedrijven. Een dilemma waarvan de beslissing onlangs jaren is opgeschoven.

“De regering trekt voor de uitvoering van het Deltaprogramma jaarlijks 1 miljard euro uit”, zegt Glas. Hier liggen kansen en uitdagingen. Voor onderzoek en innovaties door kenniscentra en bedrijven, voor werkgelegenheid, voor investeringen door groene beleggers.

Maar zelfs noodzakelijke veranderingen roepen weerstand op, weet ook rijksbouwmeester Floris Alkemade. Zijn handtekening staat onder de toekomstvisie Panorama Nederland uit eind 2018. Als geboren optimist gelooft hij in structurele veranderingen bij de (her)inrichting van ons land. “Als we maar over de grenzen van onze eigen sectoren heen kijken”. Het beste recept voor een breed draagvlak onder innovatie? “Laat zien welke kwaliteitsverbetering vernieuwing te weeg brengt.”

Ook Glas zoekt bij realisatie van het Deltaprogramma naar samenhang en verbondenheid. “Waterschappers, rijksambtenaren, wethouders, gedeputeerden en ook ik zelf als Deltacommissaris moeten met koffie en cake de wijk in. Om te luisteren naar burgers, ondernemers, kunstenaars en kenners van welk vakgebied dan ook en hen goede vragen te stellen”.

Niet alleen op het gebied van waterbeheer. Ook bij ruimtelijke projecten als de bouw of renovatie van woningen, aanleg van bedrijventerreinen, riolen of groenvoorzieningen, stelt Glas. “Als we het slim doen, gebeurt dat zowel energieneutraal als waterproof. Met gebruik van duurzame materialen en bijvoorbeeld aanleg van een waterberging.”

Op de brouwerijen van Lieselotte Kruf zijn ze daar eigener beweging al lang mee bezig. “Duurzaamheid en milieu staan bij ons top of mind. We monitoren dagelijks waarmee we bezig zijn en of er verbetermogelijkheden zijn”. Ook met oog voor de omgeving. Zo liet de brouwerij in Dommelen vorig jaar zomer tanks met gezuiverd bedrijfsafvalwater naar door droogte geteisterde boeren rijden. Over verbindend vermogen van water gesproken.

“Wij willen hier weg met ideeën over wat we zelf concreet kunnen doen”, aldus voorzitter Rob Snepvangers van de organiserende stichting voorafgaand aan de lezing. Volgend jaar zijn 11 juni liggen ze weer voor het oprapen. Het thema is dan: “Energie, de kracht van de Delta”.